Kiệt sức vì 'nằm thối giường' xuyên kỳ nghỉ
Dành trọn những ngày nghỉ lễ làm theo xu hướng "nằm thối giường" (bed rotting), nhiều người trẻ tưởng được chữa lành nhưng lại rơi vào trạng thái kiệt quệ khi đi làm lại.
Suốt 5 ngày nghỉ của lễ 2/9, Phạm Hà, 25 tuổi, nhân viên văn phòng ở Cầu Giấy, Hà Nội không bước chân khỏi nhà. Sinh hoạt của cô thường là lướt mạng xã hội đến 3h sáng, thức dậy lúc 14h, ăn một bữa trong ngày rồi tiếp tục ngủ.
Trước kỳ nghỉ, cô đã gỡ ứng dụng trao đổi công việc, tắt chuông điện thoại để tránh bị làm phiền. "Những tuần liên tục chạy deadline đến đêm khiến tôi kiệt sức. Được nghỉ lễ, tôi chỉ muốn nằm yên, không gặp gỡ ai, không suy nghĩ gì", cô giải thích.
Đến ngày nghỉ cuối cùng, Hà nhận thấy toàn thân nhức mỏi, đau đầu chóng mặt. Ý định chuẩn bị tinh thần sảng khoái cho tuần làm việc mới không thành hiện thực.
Cùng chung lựa chọn, Minh Thư, 27 tuổi, nhân viên truyền thông tại Hà Nội đón kỳ nghỉ lễ tại quê nhà Nghệ An chủ yếu trên chiếc giường ngủ. Việc chen lấn mua vé, hành trình hơn 300 km về quê khiến cô tiêu hao sức lực. Thư hủy hết các lịch hẹn bạn bè hay du lịch cùng gia đình. Mọi hoạt động của cô gói gọn trong không gian phòng riêng, bao gồm ăn cơm tại giường, xem phim, nghe nhạc và ngủ. "Ngày quay lại thành phố làm việc, đầu óc tôi trống rỗng, lờ đờ và mệt mỏi hơn", Thư nói.
Hà và Thư là những người ăn theo xu hướng "bed rotting" (nằm thối giường) đang lan rộng trong giới trẻ. Cụm từ này khởi nguồn từ nền tảng TikTok, mô tả việc một người chủ động nằm trên giường nhiều ngày liên tiếp để trốn tránh áp lực công việc và tương tác xã hội. Việc "nằm yên một chỗ" được nhiều người xem là phương pháp tự chữa lành chi phí thấp sau giai đoạn căng thẳng kéo dài.
Khảo sát với gần 1.000 độc giả của VnExpress cho thấy số người thường thực hành "bed rotting" vào ngày nghỉ chiếm 34%. Theo dữ liệu của hãng nghiên cứu hành vi xã hội Morning Consult (Mỹ), khoảng 49% Gen Z thừa nhận tham gia trào lưu này thường xuyên hoặc thỉnh thoảng. Tỷ lệ ở thế hệ Millennials là 41%. Đồng thời, 62% Gen Z cho biết từng hủy các kế hoạch xã hội chỉ để nằm trên giường, và 53% cảm thấy tội lỗi, trống rỗng sau khi nằm liên tục.
Ảnh minh họa: The Well
Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E (Hà Nội), cho biết hiện tượng này có nguồn cơn tâm lý cụ thể. Áp lực về hiệu suất công việc, chỉ số đánh giá KPI và kỳ vọng xã hội khiến hệ thần kinh của người trẻ luôn trong trạng thái căng thẳng.
Báo cáo của UNICEF tại Việt Nam ghi nhận 20% thanh thiếu niên đối mặt với các vấn đề sức khỏe tâm thần. Khảo sát của NielsenIQ chỉ ra 65% người trẻ bị áp lực bởi mục tiêu phải vượt trội hơn người đồng trang lứa. Việc chọn không làm gì trong một thời điểm nhất định là cơ chế tự vệ nhằm giải tỏa căng thẳng.
Theo ông Chung, nếu người trẻ chỉ dành một ngày cuối tuần để ngủ thêm, đọc sách và ngắt kết nối công việc, cơ thể có thể hồi phục. Tuy nhiên, khi hành vi này kéo dài sang ngày thứ ba, thứ tư, ranh giới giữa phục hồi năng lượng và né tránh thực tế bị xóa nhòa.
"Nằm lì trên giường không còn là nghỉ ngơi. Khi người thực hiện mất động lực, cảm thấy tội lỗi nhưng không thể rời nệm, đó là biểu hiện của cơ chế ứng phó tiêu cực, thậm chí là dấu hiệu khởi phát lo âu hoặc trầm cảm", bác sĩ nói. Ông chỉ ra ba tổn thương sinh học khi duy trì hành vi nằm liên tục:
Phá vỡ chu kỳ thức - ngủ: Việc ngủ không theo nhịp ngày đêm ức chế cơ thể tiết hormone đúng lúc, khiến người lơ mơ ban ngày nhưng mất ngủ ban đêm.
Giảm lưu thông máu: Tình trạng bất động làm chậm quá trình trao đổi chất. Sau nhiều ngày, hệ cơ xương khớp bị co cứng, gây mỏi mệt hơn.
Kích thích vỏ não liên tục: Thói quen dùng điện thoại trên giường ngăn não bộ nghỉ ngơi sâu, xóa bỏ phản xạ "giường là nơi để ngủ", dẫn đến chứng rối loạn giấc ngủ.
"Cần phân định rõ giữa việc cho phép bản thân nghỉ ngơi với việc không còn đủ sức vận hành cuộc sống. Hai biểu hiện bên ngoài tương đồng, nhưng bản chất hoàn toàn đối nghịch", chuyên gia nói.
Để kỳ nghỉ thực sự phục hồi năng lượng, bác sĩ Chung khuyên người trẻ giữ giờ thức dậy cố định và ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm; không ngủ bù dồn dập vào ban ngày. Mọi người nên giới hạn giường chỉ dành cho việc ngủ, chuyển các hoạt động đọc sách, lướt điện thoại sang không gian khác. Thay vì xem màn hình liên tục, người trẻ nên sắp xếp một số hoạt động ngắn để ngắt mạch nằm lì sau mỗi hai tiếng, mở cửa sổ đón nắng 15-30 phút mỗi ngày và vận động nhẹ nhàng.
Sau một lần kiệt sức vì ngủ quá nhiều, Tuấn Minh, 24 tuổi, ở TP HCM chọn thiết lập kỷ luật sinh hoạt ngay trong kỳ nghỉ 2/9 năm nay. Anh duy trì việc thức dậy lúc 7h, chạy bộ 30 phút, tự nấu ăn đủ ba bữa và đọc sách.
"Ngày thường đi làm bận bịu, ăn uống thất thường. Tôi tranh thủ dịp này để sinh hoạt đúng giờ, khoa học hơn", Minh nói.
Nga Thanh